’n Bietjie kennis kan verander hoe ons ’n voorwerp sien. ’n Bekende kurwe, ’n ongewone patroon of ’n merk aan die onderkant van ’n stuk kan die begin van ’n ontdekking wees.
Hierdie woordelys is ’n metgesel wanneer jy die versameling verken: ’n gids in gewone taal tot die woorde wat ons gebruik wanneer ons ouer voorwerpe bespreek. Sommige beskryf ouderdom, sommige verwys na historiese tydperke, en ander beskryf ’n styl. Hulle kan oorvleuel, maar hulle beteken nie dieselfde ding nie.
Datums en definisies verskil tussen lande en versamelvelde. Die beskrywings hier is breë verwysingspunte, nie ’n manier om ’n individuele voorwerp uitsluitlik op grond van sy voorkoms te dateer of te staaf nie.
Om ouderdom en toeskrywing te verstaan
Egtheid en ouderdom word aan die hand van bewyse beoordeel, nie volgens ’n universele leer van terme nie. ’n Voorwerp beweeg nie van vintage na antiek en dan outomaties na die Oudheid nie. In die versameling van dekoratiewe kuns is die honderdjaar-konvensie vir antiekware ’n algemeen gebruikte verwysingspunt.
Daarna word historiese en kulturele konteks betekenisvoller as nog ’n verjaardag. ’n Voorwerp se vorm, materiale, vervaardiging, merke en gedokumenteerde parallelle dra alles by tot die voorgestelde toeskrywing daarvan. Om ’n voorwerp se vorm en vervaardiging met aangetekende voorbeelde te vergelyk, staan bekend as tipologiese vergelyking. Dit kan ’n geskatte datum of kulturele toeskrywing ondersteun, maar ooreenkoms alleen bevestig nie egtheid of ’n presiese vervaardigingsjaar nie.
Terme soos Romeins, Middeleeus, antiek en Klassieke Oudheid beskryf historiese of kulturele kontekste, nie ouderdomsgroepe wat voortdurend opskuif nie. ’n Voorwerp van driehonderd jaar oud kan antiek wees sonder om ’n oudheidkundige voorwerp te wees, en ’n voorwerp word nie argeologies bloot omdat dit tweeduisend jaar oud is nie.
Vintage
’n Voorwerp uit ’n vroeër tydperk, wat in die versameling van dekoratiewe kuns dikwels beskou word as minstens twintig jaar oud en herkenbaar aan sy era gekoppel is. Daar is nie ’n enkele ouderdomsgrens wat konsekwent in elke kategorie of op elke platform gebruik word nie. ’n Vervaardigingsdatum of geraamde dekade is meer insiggewend as die woord op sy eie.
’n Nuutgemaakte voorwerp met ’n ouer voorkoms is nie vintage bloot vanweë sy voorkoms nie.
Antiek
Oor die algemeen ’n voorwerp wat minstens honderd jaar oud is. Dit is ’n algemeen gebruikte versamelkonvensie, nie ’n waarborg van gehalte, skaarsheid of waarde nie. Spesifieke versamelkategorieë en formele kontekste kan hul eie definisies gebruik.
Wanneer ’n geraamde vervaardigingstydperk oor die honderdjaarmylpaal strek, behoort die datums steeds sigbaar te wees. ’n Ou ontwerp, antieke materiaal of die stigtingsdatum van ’n historiese vervaardiger bepaal nie die ouderdom van die voltooide voorwerp nie.
Oudheidkundige voorwerpe
Voorwerpe uit antieke kulture en beskawings. Die term hou verband met historiese en argeologiese konteks, eerder as met ’n universele ouderdomsgroep wat direk ná “antiek” kom. Die chronologiese grense daarvan verskil volgens streek en vakgebied.
’n Voorwerp van driehonderd jaar oud kan antiek wees sonder om ’n oudheidkundige voorwerp te wees. ’n Moderne nabootsing van ’n antieke vaartuig is ’n moderne voorwerp, ongeag hoe getrou dit die oorspronklike vorm volg.
Antiek (histories)
’n Breë beskrywing wat na die verre historiese verlede verwys. Wat as antiek beskou word, hang af van die streek, kultuur en onderwerp ter sprake; daar is nie een universele begindatum of ’n vaste aantal jare nie.
Waar moontlik, bied ’n benoemde kultuur of tydperk en ’n geraamde datum nuttiger konteks as “antiek” op sy eie.
Klassieke Oudheid
’n Historiese term wat veral met die antieke Griekse en Romeinse wêreld van die Middellandse Seegebied verbind word. Die presiese grense daarvan hang af van die onderwerp en die vakkundige konteks.
Dit is nie ’n benaming vir elke voorwerp wat tussen een- en tweeduisend jaar oud is nie, en dit omvat ook nie elke antieke beskawing nie. Latere voorwerpe kan ook inspirasie uit klassieke ontwerpe put sonder dat hulle in die Oudheid gemaak is.
Romeins
’n Kulturele en historiese toeskrywing wat met antieke Rome en sy groter wêreld verband hou. Romeinse voorwerpe is oor baie streke en deur baie eeue heen vervaardig; “Romeins” beteken nie noodwendig dat ’n voorwerp in die stad Rome gemaak is nie.
’n Meer spesifieke datum, plek of streeksgewysde toeskrywing help om die term te verduidelik. “Toegeskryf aan die Romeinse tydperk, ongeveer die eerste tot derde eeue n.C.” bied byvoorbeeld ’n voorgestelde historiese konteks en tydperk, eerder as ’n presiese ouderdom.
Middeleeus / postklassiek
“Middeleeus” verwys na die Middeleeue, veral binne Europese historiese raamwerke. Die grense daarvan verskil volgens plek en vakgebied. “Postklassiek” word in sommige historiese raamwerke gebruik vir die tydperk ná die Klassieke Oudheid, maar is nie in elke streek ’n universele sinoniem vir Middeleeus nie.
Nie een van die terme dui ’n ouderdomsgroep aan wat voortdurend opskuif nie. ’n Voorwerp wat in 2026 ongeveer 350 jaar oud is, dateer uit omstreeks 1676; sy ouderdom alleen maak dit nie Middeleeus nie.
Argeologies
’n Term wat verband hou met die bestudering van die menslike verlede aan die hand van materiële oorblyfsels en hul konteks. Dit beskryf ’n benadering, bewysmateriaal of verband met argeologie, nie ’n verjaardag wat ’n voorwerp bereik nie.
Argeologie kan betreklik onlangse tydperke sowel as antieke tydperke ondersoek. ’n Voorwerp word nie outomaties argeologies wanneer dit tweeduisend jaar oud is nie, en sy voorkoms alleen bewys nie dat dit opgegrawe is nie.
Retro
’n Beskrywing van ’n voorkoms wat aan ’n vroeëre styl herinner of dit laat herleef. Retro-voorwerpe kan nuutgemaak of ouer wees; die woord op sigself bepaal nie hul vervaardigingsdatum nie.
’n Hedendaagse lamp wat deur die 1970’s geïnspireer is, kan retro wees sonder om vintage te wees. ’n Lamp wat werklik in die 1970’s gemaak is, het ’n afsonderlike aanspraak op ouderdom.
Barok
’n Historiese styl wat breedweg met sewentiende- en vroeë-agtiende-eeuse Europese kuns, argitektuur en dekoratiewe ontwerp verbind word, hoewel die tydsberekening en uitdrukking volgens plek verskil. Dramatiese effekte, beweging, sterk kontraste, ryk versiering en grootsheid is kenmerkende eienskappe.
Latere voorwerpe kan Barokvorme gebruik. “Barokstyl” beskryf dié invloed sonder om te beweer dat die voorwerp gedurende die historiese tydperk gemaak is.
Rokoko
’n Styl wat in die vroeë agtiende eeu in Frankryk ontwikkel het en na ander dele van Europa versprei het. Dit word dikwels verbind met speelse versiering, asimmetrie, krullende rolwerk, skulpmotiewe en fyn dekoratiewe effekte.
Rokoko en Barok is verwante historiese terme, nie uitruilbare benamings vir enigiets wat versier is nie. Rokoko-geïnspireerde versiering kan ook op heelwat latere stukke voorkom.
Victoriaans
’n Tydperketiket wat verband hou met koningin Victoria se bewind, van 1837 tot 1901. Dit bied ’n Britse historiese verwysing en word ook in toepaslike versamelkontekste buite Brittanje gebruik; dit is nie ’n universele benaming vir alle negentiende-eeuse voorwerpe nie.
Victoriaanse voorwerpe sluit baie style, materiale en gebruike in. ’n Praktiese apteker se werktuig en ’n sierlike blomversierde opdienbord kan uit dieselfde tydperk dateer sonder om enigsins dieselfde te lyk. “Victoriaanse styl” kan ’n latere herlewing beskryf, eerder as ’n oorspronklike stuk uit die tydperk.
Edwardiaans
’n Tydperketiket wat verband hou met koning Edward VII se bewind, van 1901 tot 1910. Sommige kultuur- en ontwerpgeskiedenisse gebruik ’n breër Edwardiaanse konteks wat tot in die tydperk voor die Eerste Wêreldoorlog strek, daarom behoort die bedoelde datums duidelik gemaak te word.
Soos Victoriaans, is Edwardiaans nie een dekoratiewe styl nie. ’n Voorwerp se voorkoms alleen bewys nie dat dit gedurende die bewind gemaak is nie.
Art Nouveau
’n Internasionale dekoratiewe beweging wat breedweg vanaf die 1890’s tot in die vroeë twintigste eeu gefloreer het. Vloeiende lyne, botaniese vorms, krullende stingels en ’n belangstelling in die integrasie van kuns met alledaagse ontwerp is bekende kenmerke, hoewel streeksuitdrukkings verskil.
Nie elke blomversierde voorwerp is Art Nouveau nie. ’n Latere stuk kan Art Nouveau-invloed toon sonder om ’n voorbeeld uit die tydperk te wees.
Art Deco
’n Ontwerpstyl wat veral met die 1920’s en 1930’s verbind word. Geometriese patrone, trapvorms, gestileerde motiewe, vaartbelynde vorms en treffende kontraste tussen materiale is van die kenmerkende eienskappe.
Art Deco kom voor in keramiek, glas, metaalwerk, meubels, juweliersware en argitektuur. Die invloed daarvan het ná daardie dekades voortgeduur en is herhaaldelik herleef, daarom is ’n Art Deco-voorkoms nie ’n bewys van ’n vervaardigingsdatum tussen die twee wêreldoorloë nie.
Midde-eeus
’n Breë verwysing na die middelste dekades van die twintigste eeu. Die presiese tydperk hang af van die versamelkonteks, daarom is dit nuttig om ’n spesifieke dekade of datumreeks aan te dui.
“Midde-eeuse modernisme” is meer spesifiek: dit beskryf modernistiese ontwerp wat met daardie era verband hou, en word dikwels gekenmerk deur doelgerigte vorms, skoon lyne, organiese vorms en eksperimentering met materiale. Nie alles wat in die middel van die eeu gemaak is, is midde-eeuse modernisme nie, en latere nabootsings kan die styl weerspieël.
Plattelandse plaashuisstyl
’n Dekoratiewe beskrywing eerder as ’n vaste historiese tydperk. Dit roep dikwels praktiese huishoudelike voorwerpe, plaaskombuise, natuurlike teksture en ’n gevoel van warmte en alledaagse bruikbaarheid op.
’n Stuk kan by plaashuisversiering pas sonder om antiek te wees, sonder dat dit vir landbougebruik gemaak is en sonder dat dit ooit op ’n plaas was.
Hoe om ’n beskrywing met vertroue te lees
Die nuttigste vraag is dikwels: beskryf hierdie woord wanneer die voorwerp gemaak is, die historiese tydperk waartoe dit behoort, of die voorkoms wat dit geïnspireer het?
“Circa” beteken ongeveer. ’n Toeskrywing benoem ’n voorgestelde vervaardiger, oorsprong of tydperk op grond van die beskikbare bewyse; dit behoort saam met die navorsing wat dit ondersteun, gelees te word. “Styl”, “geïnspireer deur” en “herlewing” beskryf ’n verband met ’n ontwerptradisie, nie noodwendig vervaardiging gedurende die oorspronklike tydperk nie.
’n Nabootsing se ouderdom word bepaal deur wanneer dit gemaak is, nie deur die ouderdom van die model waarop dit gebaseer is nie. Vir afdrukke is die datum van die oorspronklike kunswerk of publikasie nie outomaties die datum van die spesifieke afdruk nie, en ’n latere raam het sy eie geskiedenis.
Die doel is nie om die wonder te laat verdwyn nie. Dit is om nuuskierigheid ’n nuttige beginpunt te gee.
— Ina Lubbe, Verskaffer van Vintage-skatte
Shift2ThriftVintage • Gestig 2024 • Geselekteerde vintage-items, Suid-Afrika • shift2thriftvintage.co.za